Қазақ хандығында ханның ақпарат жинауға арналған арнайы органдары болмаған. Мәліметтер дәстүрлі арналар арқылы: билер, ақсақалдар, сұлтандар және басқа беделді тұлғалар арқылы түскен.
Билер мен ақсақалдардың рөлі
Билер руаралық қарым-қатынастарды, жер дауларын және халықтың көңіл-күйін білген. Ру ақсақалдары өз қауымдарындағы әлеуметтік жағдай туралы хабарлаған, ал сұлтандар саяси және әскери ахуал туралы мәлімет берген. Бұл жүйе ханға елдегі жағдайды бағалауға мүмкіндік берген.
Жыраулар кеңесші ретінде
Жыраулар тек ақын ғана емес, кеңесші ретінде де қызмет еткен. Өз толғауларында олар ханға халықтың мұң-мұқтажын ашық жеткізіп, билеушіні сынауы да мүмкін болған. Бұған Бұқар жыраудың Абылай ханға арналған туындылары мысал бола алады.
Батырлар мен елшілерден алынған ақпарат
Батырлар шекарадағы жағдай мен қарсыластардың әрекеттері туралы хабарлаған. Елшілер мен саудагерлер көрші мемлекеттердегі саяси өзгерістер мен сауда жолдарының жай-күйі туралы мәлімет әкелген.
Ханның халықпен кездесулері
Хандар көшпелі өмір сүрген және жиі рулар арасында болған. XVIII ғасырдың мұрағат құжаттарында Абылай ханның билермен, батырлармен және ақсақалдармен кездескені айтылады. Алайда әрбір адаммен тікелей байланыс болмаған — ақпарат беделді өкілдер арқылы жеткен.
Қоғамның шешімдерге әсері
Хан билігі абсолютті болмаған. Маңызды шешімдер билердің, сұлтандардың және батырлардың қолдауын қажет еткен. Әбілхайырдың Ресей бодандығын қабылдау туралы шешімі бірауыздан мақұлданбаған және оның Кіші жүздегі ықпалын әлсіреткен.
Құрылтай және Билер кеңесі
Құрылтайда және Билер кеңесінде құқықтық, саяси және әскери мәселелер талқыланған. Билер мен ақсақалдар өз қауымдарының позициясын жеткізген. Соңғы шешім ханның қолында қалған, бірақ ықпалды топтардың пікірін ескерместен оны жүзеге асыру қиын болған.